Alle seinen staan op groen in Veeningen

'Alle seinen staan op groen' om Veeningen zo groen mogelijk te maken (met behulp van koeien- en varkensmest)

Door Peter Nefkens. (16-10–2020)

Met de bouw van een mestvergister én deelname aan de Postcoderoos, moet Veeningen een duurzame impuls krijgen. „Er wordt nu een haalbaarheidsonderzoek gehouden, maar alle seinen staan op groen”, zo stelt aanjager Gerard Rijker vast.

Hij vervult samen met varkenshouder Henkjan ten Kate een voortrekkersrol in het dorp; ze zagen een half jaar geleden diezelfde seinen juist nog op rood staan. De jongste ontwikkelingen kunnen erin resulteren dat het vele werk dat in Veeningen is verzet, alsnog wordt uitbetaald. Met steun van partijen als de gemeente, de provincie, For Farmers,
de N-TRA Energietransitie (Rendo), de coöperatieve ontwikkelaar Bronnen VanOns en Reestdalenergie.

Groen gas

Met de beoogde monovergister, die op het terrein van Ten Kate moet worden gebouwd, wordt mest van het bedrijf vergist en omgezet tot groen gas. De gemeente De Wolden is voorstander van gebruik van groen gas op het platteland, ook de provincie Drenthe ziet groen gas als een zeer goed alternatief voor aardgas op het platteland. Het bedrijf van Ten Kate staat voor een uitbreiding, waardoor voldoende eigen mest beschikbaar komt om de monovergister te kunnen exploiteren. „Met de koeien wil ik van de huidige 130 naar maximaal 160, qua varkens is het de bedoeling te groeien van 420 nu naar maximaal 750. Dan heb je voldoende mest en kom je tot 8000 kuub groen gas per jaar”, laat Ten Kate weten.

Drie koeien, één woning

Het leek zo simpel: met mest uit het eigen dorp de 200 woningen verwarmen. „Dat drie koeien het gas voor één woning kunnen leveren, daar stond ik van te kijken”, lacht aanjager Gerard Rijker.

Samen met Henkjan ten Kate belandde hij in een lang, leerzaam en boeiend traject. „De twee boeren die er op Veeningen nog zijn, hadden samen te weinig koeien, dus hebben we verder gekeken. We hebben willekeurige boeren benaderd en hadden zo 1.000 tot 1.200 koeien te pakken”, vertelt Ten Kate.

Alternatief

Op een tweede informatieavond gaven er boeren aan dat ze afhaakten, volgens Rijker en Ten Kate vooral omdat ze een grotere inbreng van Rendo en de gemeente De Wolden hadden verwacht. Daarnaast was het onzeker of de SDE-subsidie na 12 jaar verlengd wordt. Er werd een alternatief bedacht waarbij de mestvergister bij Ten Kate zou komen te staan, zodat de deelnemende boeren daar hun dikke fractie naartoe zouden moeten brengen.

Het alternatief werd vastgelegd in een voorstel, daarop kreeg een adviseur van Rendo de opdracht om het plan nader uit te werken. En daar raakten Rijker en Ten Kate de grip kwijt. Financieel was het allemaal rond, alleen was het draagvlak te gering om door te pakken. „Het idee was om de boeren te ontzorgen, maar nu kwam de totale verantwoordelijkheid bij de bevolking te liggen. Die werd, met alle onzekerheden eromheen, te groot. Bovendien kijken huiseigenaren naar de prijs van het gas; groen gas is toch iets duurder”, concludeert Rijker.

Positieve pilot

Het project was wat de Veeningers betreft zeker niet op een dood spoor beland. „Wat wij hebben bedacht, is zeker wel te realiseren, alleen hadden we in Veeningen gewoon te weinig mest”, stelt Rijker vast. Met de uitbreiding van het aantal varkens en koeien bij Henkjan ten Kate, is dat probleem verdwenen. Ten Kate concludeert dat de stal van de toekomst een eigen vergister heeft.

„De plannen lieten ons niet los, Gerard en ik hebben veel om de tafel gezeten en we zijn ervan overtuigd dat dit gewoon de toekomst is”, verwijst Ten Kate naar de kringlooplandbouw. Het is overigens niet de bedoeling dat de varkensboer eigenaar wordt van de installatie. „Ik wil het dagelijkse beheer van de installatie wel doen en het concept promoten, maar verder heb ik genoeg werk op de boerderij.”

Onderzoek

Volgens Harry van der Geest van N-TRA in Meppel, druk met energietransitie, gaat het in het onderzoek vooral of een haalbare businesscase mogelijk is en wat de partners allemaal kunnen betekenen. Ook de bedrijfsvorm waarin de monovergister wordt geëxploiteerd, maakt er onderdeel van uit. „Daar zijn meerdere oplossingen voor. We hebben sowieso alle partijen nodig. We gaan uit van de nieuwe schaalgrootte van het bedrijf van Ten Kate. We gaan niet uit van externe mest, dan krijg je meer vervoersbewegingen. Veel agrarische bedrijven hebben liever geen mest van anderen op hun bedrijf”, aldus Van der Geest. Ten Kate stelt vast dat het dan ook te complex wordt. Het groene gas dat de monovergister produceert, gaat in ieder geval rechtstreeks het gasnet in.

‘Te snel’

Terugkijkend zag Gerard Rijker in dat het in eerste instantie allemaal ‘te snel’ moest. „Maar een burgerinitiatief kan niet snel. Die mestvergister moet je doorzetten, alleen moet de combinatie boeren-burgers los worden gelaten. Geef de mensen echter wél de mogelijkheid om te participeren. De regie en projectleiding moeten bij het dorp liggen, deskundigen zijn adviseurs.”

Van opgeven willen ze in Veeningen niets weten

Veeningen Van opgeven willen ze in Veeningen niets weten. Twee kansen om het dorp een immense groene impuls te geven, haalden het eerder dit jaar om uiteenlopende reden niet. Geen groene stroom en groen gas, maar Gerard Rijker en Henkjan ten Kate gingen onverminderd voort. Daarbij wisten ze één ding zeker: „we geven de regie niet weer uit handen.”

De bouw van een monovergister voor mest lijkt nu toch een stap dichterbij te komen, maar ook de realisatie van een zonnecentrale op het dak van de stallen bij Henkjan ten Kate is nieuw leven in geblazen. Van die zonnestroom kunnen de inwoners van Veeningen profiteren als ze participeren. Met de opgewekte stroom kan een groot deel van Veeningen van stroom worden voorzien.

Rood gebied

Het bleek eerder dit jaar te mooi om waar te zijn, want Veeningen ligt in een rood gebied waar de groene stroom niet aan het elektriciteitsnet kon worden geleverd. „De SDE-subsidie was al toegekend. Het zure is dat de grote commerciële zonneparken, waarvan het nog allerminst zeker is of ze wel doorgaan, de beschikbare ruimte hebben geclaimd”, zag Ten Kate in maart. Ook Rijker baalde: „als we de energie kwijt hadden gekund, hadden die zonnepanelen er allang gelegen.”

Minister Eric Wiebes heeft de regels aangepast. Er komt een vervangende regeling voor de Postcoderoos, die erin voorziet dat energiecoöperaties subsidie kunnen aanvragen voor zonne-energieprojecten die tussen de 15 en 300 kilowattpiek kunnen produceren (tot ongeveer 1.000 zonnepanelen). Volgens voorzitter Klaas Blanksma van Reestdalenergie kan de stroom in de nieuwe plannen wél aan het net van Enexis worden geleverd, omdat uitgegaan wordt van minder zonnepanelen. „Wij gaan zeker voor dat maximum van ongeveer 1.000 panelen en de stroom komt ten goede aan de inwoners van Veeningen. Ze kunnen meedoen met deze Postcoderoos, mocht er toch onvoldoende vraag zijn, kunnen ook inwoners uit de regio meedoen”, zegt Blanksma. Ook van het groene gas dat lokaal wordt geproduceerd, kunnen inwoners profiteren door via Reestdalenergie te participeren.

Windmolens

Het allereerste Veeninger plan voorzag niet alleen in zonnepanelen, maar ook in de realisatie van twee kleine EAZ-windmolens, die met hun grootte van 15 meter nauwelijks opvallen in de regio en al op vele boerenerven te vinden zijn. „Het kan zijn dat dit plan alsnog terugkomt via Reestdalenergie, we moeten echter wel weer opnieuw SDE-subsidie aanvragen”, stelt Rijker vast. Blanksma is er positief over: „Eigenlijk zou ieder boerenbedrijf zo’n windmolen moeten hebben, maar het bedrijf van Henkjan ten Kate is een hele mooie plek voor één grotere windmolen. Niet omdat ik dat wil hoor, maar een grotere windmolen kan wel 200 keer meer energie opwekken dan een kleine van EAZ.” Het kan nog niet in de gemeente De Wolden, tevens kan de opgewekte stroom van zo’n grote molen – ‘ze zijn er van verschillende grootte’, – nog niet aan het net kan worden geleverd. Over de locatie, zo vlak bij de snelweg A28, is Blanksma enthousiast. „Maar dergelijke ideeën moet je natuurlijk met de omgeving bespreken.”

Overigens kan Ten Kate ook voor eigen rekening en eigen bedrijfsvoering zonnepanelen plaatsen, geheel los van alle plannen.